Παρασκευή, 1 Αυγούστου 2014

ιφιγενεια


καλοκαιρινή νύχτα με άρωμα "συνάντησης" από το θίασο "τσιριτσάντζουλες" στο υπαίθριο θεατράκι του γερακαρίου / υποδειγματική παράσταση από σύγχρονο θίασο έργου του επτανησιακού θεάτρου ενός άλλου αιώνα / πρέπει πιστεύω να το δουν (σαν υπόδειγμα) όσοι ανεβάζουν ομιλίες σήμερα στο τζάντε / καλό δεκαπενταύγουστο




λίγα λόγια για την παράσταση (από την ιστοσελίδα τους)

Η παράστασή μας «τραγεδία ὀνομασμένη Ἰφιγενεία», του Πέτρου Κατσαΐτη, βασίστηκε στη διδασκαλία της Κίττυς Αρσένη και την αφιερώνουμε στη μνήμη της.
Ο Κατσαΐτης, πρόσωπο με βίο περιπετειώδη, έγραψε την Ιφιγένειά του το 1720 στην Κεφαλονιά. Πρόκειται για ένα ογκώδες θεατρικό έργο 3.858 δεκαπεντασύλλαβων ομοιοκατάληκτων στίχων που είναι γραμμένοι σε μια γλώσσα που αποτελεί σύνθεση διαλέκτων της εποχής με βάση την κεφαλλονίτικη. Βασίζεται στην τραγωδία του Ευριπίδη «Ιφιγένεια εν Αυλίδι», όπως την παρέλαβε ο ποιητής από τη διασκευή του Lodovico Dolce, μόνο που ο Κατσαΐτης ανατρέπει το τέλος του έργου παντρεύοντας την Ιφιγένεια με τον Αχιλλέα. Ακολουθούν τρεις σκηνές-φάρσες της commedia dell’arte!
Δεν έχουμε κάποια μαρτυρία ή άλλο στοιχείο που να μας λέει αν και από ποιους παίχτηκε στην εποχή του αυτό το έργο. Για το μόνο που είμαστε σίγουροι είναι πως στα Επτάνησα γίνονται θεατρικές παραστάσεις τουλάχιστον από το 1571, ενώ υπάρχει και ντόπια παραγωγή θεατρικών κειμένων σίγουρα ήδη από το 1646. Η ίδια η Ιφιγένεια είναι η απόδειξη πως στα Επτάνησα την εποχή αυτή έχει δημιουργηθεί ένα αυτόνομο θεατρικό είδος. Αυτό ναι μεν βασίζεται στην κρητική τεχνοτροπία, αλλά στην ουσία έχει αποκτήσει ήδη –σε πρωτόγονο ακόμα, είναι η αλήθεια, στάδιο– μια ιδιαίτερη ταυτότητα, εισάγοντας αυτούσια μοντέλα της ιταλικής κωμωδίας του αυτοσχεδιασμού (commedia dell’arte).
Η Ιφιγένεια δεν αφήνει κανένα ιστορικό ίχνος μέχρι τα μισά του 20ου αιώνα, όταν ο καθηγητής Εμ. Κριαρράς το 1950 θα εκδώσει το μοναδικό χειρόγραφο που έχει σωθεί, μαζί με τα άλλα δύο υπογεγραμμένα και επιβεβαιωμένα έργα του Κατσαΐτη: «Κλαυθμός Πελοποννήσου» (1716) και «Θυέστης» (1721).
Το Νοέμβρη του 1979 ο Σπύρος Ευαγγελάτος μετά από δική του δραματουργική επεξεργασία ανεβάζει με το «Αμφι-θέατρο» για πρώτη φορά το έργο του Κατσαΐτη στο Θέατρο «Αναλυτή» με τον τίτλο «Ιφιγένεια [εν Ληξουρίω]». Η παράσταση σημειώνει τεράστια επιτυχία και θα συνεχιστεί για αρκετά χρόνια με διάφορες διανομές.
Στις 6 Ιουνίου 1997 έκανε πρεμιέρα στο θέατρο Ριάλτο η παράσταση της Θεατρικής Ομάδας Παντείου «Ιφιγένεια [εν Ληξουρίω]» σε σκηνοθεσία Κίττυς Αρσένη, πρωτότυπη μουσική Κώστα Χαριτάτου και σκηνικά-κοστούμια Σάντρας Στεφανίδου. Η παράσταση έκανε εντύπωση και γνώρισε επιτυχία στα πλαίσια του πανεπιστημιακού θεάτρου. Ακολούθησε μίνι περιοδεία στην επαρχία και ένας δεύτερος κύκλος παραστάσεων στο «στούντιο Λήδρα» στην Πλάκα τον επόμενο Χειμώνα.
Η Αρσένη χρησιμοποίησε τη δραματουργική επεξεργασία του Ευαγγελάτου και, όντας ηθοποιός και Κεφαλλονίτισσα, δίδαξε το έργο μεταδίδοντας όλη την αυθεντική γνώση των μυστικών του λαϊκού επτανησιακού θεάτρου.
Δύο σημερινοί Τσιριτσάντσουλες είχαμε την τύχη να συμμετέχουμε σ’ εκείνη την παράσταση, γεγονός που σημάδεψε την καλλιτεχνική πορεία μας.
Η απόπειρά μας να καταπιαστούμε ξανά μ’ αυτό το έργο σήμερα ξεκινά από την πεποίθησή μας πως αποτελεί ένα διαμάντι του ρεπερτορίου του λαϊκού πολιτισμού και άρα ένα πολύτιμο εργαλείο για εμάς στην εμβάθυνση της έρευνάς μας στις τεχνικές του λαϊκού θεάτρου, με στόχο να αναδείξουμε τη διαχρονικότητα και τη χρηστικότητά του στις δύσκολες εποχές που ζούμε. Αποτελεί άλλωστε για εμάς μια ευκαιρία να αποτίσουμε έναν φόρο τιμής στη μνήμη της γυναίκας που στήριξε την ομάδα μας στα πρώτα δύσκολα βήματά της (Πειραματικό Εργαστήρι 1999-2000) αλλά και που τελικά επηρέασε την καλλιτεχνική ταυτότητα του θιάσου μας πιο πολύ από κάθε άλλον άνθρωπο.
Η σκηνοθετική επιμέλεια που έγινε από την ομάδα μας βασιζόμενη στη διδασκαλία της Αρσένη, κατεύθυνε τη θεατρική έρευνα σε φόρμες που ενδιέφεραν τη δασκάλα μας αλλά δεν είχε χρησιμοποιήσει τότε, όπως η χρήση της μάσκας. Κατά συνέπεια χρησιμοποιήσαμε την πρωτότυπη μουσική της παράστασης του 1997 του Κώστα Χαριτάτου (Κεφαλλονίτης κι αυτός, ο οποίος όχι μόνο μας την παραχώρησε, αλλά ανέλαβε και τη νέα ενορχήστρωση για ζωντανή εκτέλεση και τη διδασκαλία των πολυφωνικών μουσικών ακροβασιών των επτανησίων) και το βασικό σκηνικό της παράστασης του 1997 (που από ένα καπρίτσιο της τύχης διασώθηκε και βρέθηκε στα χέρια μας), ένα ζωγραφιστό παραβάν της Σάντρας Στεφανίδου την οποία ευχαριστούμε ειλικρινά για την ευγενική άδειά της να το χρησιμοποιήσουμε.
Η βασική διαφορά της παράστασής μας από αυτή της Θ.Ο.Π. είναι ότι εμείς χρησιμοποιήσαμε μόνο συμβουλευτικά την εξαιρετική εργασία του (επίσης Κεφαλλονίτη) Σπύρου Ευαγγελάτου. Ανατρέξαμε απ’ ευθείας στο πρωτότυπό του Κατσαΐτη προτείνοντας μια ελαφρώς τροποποιημένη δραματουργική επεξεργασία που βασίστηκε στις ιδιαιτερότητες του δικού μας θιάσου σύμφωνα με τη σύνθεση του, τις δεξιότητες και τα ελαττώματα του καθένα μας. Επίσης παρουσιάζουμε και τις τρεις σκηνές-φάρσες που κλείνουν το έργο και που το 1997 δεν είχε γίνει κατορθωτό να παρουσιαστούν για τεχνικούς λόγους. Τέλος δώσαμε έμφαση στην ανάδειξη των στοιχείων της αυτοσχέδιας ιταλικής κωμωδίας που βρίσκουμε στο έργο, μέσα από τη χρήση της μάσκας και των κλισέ της commedia dell’arte.
Κρατώντας λοιπόν τον πρωτότυπο τίτλο που έδωσε ο Κατσαΐτης στην τραγωδία του, με περηφάνια σας παρουσιάζουμε την «τραγεδία ὀνομασμένη Ἰφιγενεία»…
Τσιριτσάντσουλες




Δεν υπάρχουν σχόλια: